رسانه کلیک – چهارشنبه بیست و نهم آذر سالن همایشهای دانشگاه شهید بهشتی در منطقه ولنجک تهران میزبان مهمترین افراد اکوسیستم استارتاپی ایران به بهانه شب یلدا بود. کارآفرینان مطرح کشور در یلدای استارتاپی از تجاربشان در کسب و کارهای اینترنتی کشور گفتند.
در ابتدای این مراسم اکبر هاشمی سردبیر و موسس هفتهنامه شنبه که متولی برگزاری این رویداد بود، ضمن عذرخواهی از حضار بابت اخذ هزینه 130 هزار تومانی بابت بلیت گفت: دانشگاه شهید بهشتی 65 میلیون تومان بابت اجاره سالن برای همایش یلدا هزینه گرفت؛ به همین دلیل مجبور شدیم هزینه بلیت را افزایش دهیم. اینجا استنفورد نیست!
پنل نخست یلدای استارتاپی آغاز و دکتر سورنا ستاری معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری کمی دیرتر از موعد وارد سالن شد و به سخنرانی پرداخت.
وی تشریح کرد: حوزه سرمایهگذاری جسورانه، حوزهای نیست که دولت بخواهد وارد شود. باید ونچرهای بخش خصوصی تقویت شوند. این اکوسیستم را خودتان شکل میدهید. این حوزه کسبوکار حوزه سختی است. در این اقتصاد نفتی که برای هر چیزی باید از یک آقایی اجازه بگیرید فعالیت سخت است. جهتگیریمان این است تا اکوسیستم را درست کنیم.
اما یکی از جذابترین قسمت های یلدای استارتاپی با حضور موسسان استارتاپهای مامانپز، الوپیک و اسنپ فود بود. تبسم لطیفی موسس مامانپز گفت: بیست نفر کارمند داریم و محبوبترین غذای ماه اخیرمان لوبیاپلو بوده است.
از طرفی، صحبتهای مهدی نائبی موسس الوپیک جالب بود که گفت: 13 سال لندن بودم و در فرانسه بزرگ شدم و ایران نبودهام و اشتباهی نبوده که در استارتاپم انجام نداده باشم. آمار سفارش روزانهمان حدود دهها هزار است، ولی نمیتوانم عدد دقیق بگویم و رشد وحشتناکی داشتهایم.
وی در خصوص ایده الوپیک گفت: پیکهایمان به پشتیبانیمان میگفتند برای بردن جنس که رفتهایم برخی مشتریان گفتهاند جنس خودمانیم و آنجا بود که ایده حمل و نقل مسافر به ذهنمان رسید.
در ادامه این مراسم، سعید لطفی موسس اسنپفود (زودفود سابق) گفت: در 7 کلانشهر حضور داریم و خوشبختانه نیازی نیست در شهرستانها دفتری داشته باشیم. وی ادامه داد: سفارش کلی رستورانهای سنتی و آنلاین روزانه 500 هزار عدد است.
لطفی در خصوص سفارشها گفت: در تهران 15 هزار رستوران وجود دارد که 1800 تای آن در سرویس اسنپفود هستند و بین 30 تا 70 درصد این رستورانهای عضو فروششان در انحصار اسنپفود است. وی گفت در یک سال گذشته 150 درصد رشد داشتهاند.
در این میان بود که یکی از شرکتکنندهها در سالن پرسید: الوپیک چگونه پول در میآورد در حالیکه به پیکهایش جایزه و پول هم میدهد؟
موسس الوپیک در پاسخ عنوان کرد: در هر جای دنیا مدل این نوع بیزینسها به این شکل است. ما دو هدف اصلی داریم؛ یک اینکه پاسخ نیاز را بدهیم. روزانه 300 تا 500 نفر پیک (سفیرانمان) استخدام میکنیم. الان قیمتها را تا یک سوم افزایش دادهایم و اسنپ باکس هم مهم نیست بخواهد قیمت را کاهش دهد؛ چون جایگاه خودمان را پیدا کردهایم. الان دیگر به مرحله بالانس رسیدهایم و سود هم نداریم.
در پنل بعدی یلدای استارتاپی مدیرعامل وادا به عنوان یک تجربه موفق و شخصی که از خارج به ایران بازگشته و در اینجا کسبوکار راه انداخته عنوان کرد: وقتی در خارج از ایران زندگی میکنی عادت میکنی که قوانین به خوبی اجرا میشود. ماشینها برای تغییر مسیر راهنما میزنند. وقتی به ایران میآیی میبینی که رانندگی شکل دیگری است؛ صفی وجود ندارد. خیلی از مردم ایران به دلیل همین بهانهها مهاجرت میکنند. من وقتی سوار هواپیما شدم به خودم گفتم دارم به کشوری میروم که استانداردهایش فرق میکند و باید به خیلی از مسائل فکر نکنم.
وی ادامه داد: وقتی در مورد ایران حرف میزنیم باید انتظاراتمان را با ایران کالیبره کنیم. فکر میکنم در ایران اگر در اکوسیستم آدمها راحتتر و کاملا شفاف حرفهایشان را به هم بزنند خیلی بهتر است. چرا نباید از تجربیات یکدیگر استفاده کنیم؟ تیم شدن در آمریکا خیلی راحت اتفاق میافتاد و لایههای مرموزی وجود نداشت. به نظرم تصمیم در مورد مهاجرت شخصی است. به نظرم برای اینکه بخواهیم به هم کمک کنیم خوب است تا شفاف صحبت کنیم. خیلی از مشکلهایی که در ایران در موردش غر میزنیم فرصت بیزینسهای میلیاردی است.
پس از این پنل، پنل سرمایهگذاران با حضور سعید رحمانی، مدیرعامل مجموعه سرآوا، امیر هامونی، مدیرعامل فرابورس ایران، دکتر زرنوخی و خواجه نصیر برگزار شد.
امیر هامونی با بیان اینکه تاکنون در این چند سال فعالیتم چنین جمعیت خوش ذوقی ندیده بودم، گفت: تنها 20 درصد استارتاپها صورت مالی حسابرسی شده دارند و از این نکته به عنوان چالش یاد کرد. وی همچنین خاطر نشان کرد: باید به فکر اگزیت (خروج) سرمایهگذار خارجی هم باشیم. باید به مدل آمدن و رفتنشان باشیم.
سعید رحمانی در ادامه گفت: بزرگترین چالشمان در حال حاضر ورود یونیکورنها به بورس ایران است و از آقای هامونی درخواست دارم دربی باز کنند تا این اسبهای شاخدار وارد بورس شوند.
وی در ادامه گفت: تا سال 1400 حداقل 1400 استارتاپ در ایران خواهیم داشت و برای ساخت یونیکورنها حدود 4 هزار میلیارد تومان سرمایه داخلی و 2 هزار میلیارد تومان سرمایه خارجی نیاز داریم که دیگر چالشمان جذب سرمایه از داخل است.
رحمانی در ادامه یلدای استارتاپی با اشاره به اینکه بهتر است بانکها پولشان را به ویسیها بدهند تا صندوقهای جسورانه سرمایهگذاری استارتاپی انجام دهند عنوان کرد: بزرگترین چیزی که استارتاپها نیاز دارند انتقال تجربه است نه پول. این تجربه در کشور ما کم است.
وی در خصوص جذب سرمایه خارجی گفت: شرکتهای ترک آماده حمله به شرکتهای ایران هستند. جذب سرمایه خارجی ما به این دلیل بود تا استارتاپهایمان را تقویت کنیم. هیچ گاه نگذاشتیم مدیریت و اکثریت به دست خارجیها بیفتد. خلا قانونگذار الان وجود دارد؛ ما خودمان سلف رگولیت کردهایم. فکر میکنم ایران در حال رشد و تغییر بسیار مثبتی است. اقتصاد دیجیتال زمینهای است که اقتصاد مقاومتی را تقویت خواهد کرد و 2 درصد از GDP ایران خواهد بود.
رحمانی در پاسخ به این سوال که پشت پرده سرآوا کیست، گفت: وقتی در سال 90 به ایران بازگشتم، این کار (ما) معنا نداشت در ایران. فکر میکنم راه بزرگی را در پیش داریم. شکلگیری زیست بوم استارتاپی ایران بزرگترین تعهد سرآواست. سرآوا را با سرمایه شخصی خودم شروع کردم؛ صندوقهایی از بانک تجارت، بانک سامان و خاورمیانه هم سرمایهگذار بودند و سرآوا هم همچنان یک استارتاپ است. هیچ سرمایهگذاری در ایران رقیب ما نیست؛ همه همراه ما هستند و تجربیاتمان را در اختیارشان میگذاریم. ما به اندازه کافی سرمایه برای استارتاپها نداریم؛ چون وظیفهمان این است تا این کار را بکنیم. عشقمان این است تا همه دنیا فرصتهای ایران را ببینند. بزرگی برندمان را در کنار بقیه میبینیم.
وی شفافیت صدرصدی را تنها راه پیشرفت اکوسیستم استارتاپی دانست و افزود: در سرآوا هیچ سرمایهگذار عمدهای وجود ندارد؛ نگذاشتیم هیچ کس در سرآوا 15 درصد بیشتر سهام داشته باشد. ما مالک استارتاپها نیستیم؛ مالکیت اصلی استارتاپها باید در بازار بورس باشد. خود سرآوا باید در بازار بورس باشد. هم شفافیت و هم نظارت بیشتر میشود و مشارکت مردم بالا میرود.
رحمانی در انتها از فعالان اکوسیستم درخواست کرد که به حوزههای دیگر همچون نانوتکنولوژی و بیوتکنولوژی ورود کنند و به مساله آلودگی هوای تهران هم توجه داشته باشند و استارتاپهایی در این حوزه راه بیاندازند.
در پنل انتهایی یلدای استارتاپی موسسان کافهبازار، تپسی، دیجیکالا، آپارات و علیبابا حضور یافتند. مدیرعامل علیبابا گفت: روزانه 15 هزار بلیت میفروشیم و 2 میلیارد تومان فروش داریم.
اما حمید محمدی خبر از تغییرات جدید دیجیکالا داد و بیان کرد: یکی از بزرگترین تغییراتمان در سال جدید مدل مارکت پلیس است. دیگری دیجیاستایل بود و فیدیبو. نزدیک به 4 هزار فروشنده در پلتفرم مارکت پلیس کالا میفروشند.
اما منشی پور مدیرعامل تپسی از آمارهای دروغ در تاکسی آنلاینها گفت و خاطر نشان کرد: الان یک تیم 500 نفره هستیم. در بیزینس تاکسی آنلاین اطلاعات دروغ میدهند و بهتر است در این خصوص اطلاعات ندهم! طی هفتههای گذشته 10 تا 20 درصد رشد داشتهایم. نمیتوانم تعداد سفرها و درآمدمان را بگویم! فعلا نیازی هم به جذب سرمایه نداریم!
حسام آرمندهی نیز خبر داد که دیگر مدیرعامل کافهبازار نیست و سمتش به رییس هیات مدیره تغییر یافته است. وی گفت روزانه بیش از 200 هزار جذب آگهی در «دیوار» دارند در حالی که به گفته اکبر هاشمی جذب آگهی روزانه روزنامه همشهری بین 10 تا 15 هزار عدد روزانه است. آرمندهی همچنین خبر از ورود به بازار افغانستان داد.
شکوری در خصوص اتهامات اخیر آپارات یادآور شد: تمام مسئولیتها را از سمت ما میدانند. اصلش این است که درک درستی از پلتفرم ندارند. شکوری همچنین از 14.5 میلیون استریم موفق در شبکه آپارات گفت و خبر از ساخت 2 سریال اختصاصی برای فیلیمو داد.
مبحث استارتاپها در کشور ما چند سالی است که به یکی از مهمترین بحثها بدل شده و حداقل در فضای فناوریهای نوین در مورد این موضوع بحث و تبادل نظر بسیاری صورت میگیرد. در این مطلب قصد داریم نگاهی دقیقتر به مفهوم استارتاپ بیاندازیم و شما را با این موضوع بیشتر آشنا کنیم.
با نگاهی به فرهنگ لغات انگلیسی آکسفورد معنای دقیق این کلمه عبارت است از عمل یا فرایندی که تنظیم کننده چیزی است که در حرکت است.
در واقع این معنای عام کلمه استارتاپ است، ولی در معنای جدیدتر آکسفورد به کسب و کار و بیان میکند که این کلمه در سالهای اخیر به حوزه کسبوکار وارد شده و معنای جدیدی به خود گرفته که به صورت زیر تعریف می شود:
کسبوکاری که به تازگی ایجاد شده است.
با بیان دو تعریف مطرح شده میتوان نتیجه گرفت که هر کسبوکاری که به تازگی ایجاد شده میتواند یک استارتاپ باشد. اما در کشور ما مفهوم استارتاپ ممکن است طور دیگری بیان شود؛ احتمالا شنیدهاید که گفته میشود استارتاپ باید در حوزه فناوری اطلاعات باشد، یا گفته میشود کسبوکارهای کوچک استارتاپ هستند و غیره. اما باید گفت هر کدام از این موارد تعریف خاص و جدایی دارند که باید به تفکیک مورد بررسی قرار گیرند.

مبحث مهمی که در اینجا مطرح می شود این است که کسبوکارهای نوپا معمولا یا بر روی یک ایده جدید در طراحی و تولید یا خدمت رسانی پایه گذاری میشوند و یا روش جدیدی برای تولیدات یا خدمات قدیمی را با دید جدید عرضه میکنند. یک نفر در منزل که میتواند با استفاده از یک روش جدید ترشی درست کند و آن را به فروش برساند، هم در واقع به نوعی کسبوکار نوپا را شروع کرده است. اما باید دید که چه کسبوکارهایی امروز در ایران و دنیا به عنوان استارتاپها و کسبوکارهای نوپا مطرح شدهاند.

همانطور که همه میدانیم عصر امروز، عصر ارتباطات و فناوری اطلاعات بوده که در آن دانش مهمترین بخش در بسیاری از مشاغل است. در عصر جدید بیشتر تمرکز روی دانش و فناوری است و استارت آپ ها هم از این قاعده مستثنی نیستند. بسیاری از کسبوکارهای نوپا به دنبال دیجیتالی کردن یا الکترونیکی کردن مشاغلی هستند که در گذشته به صورت غیر دیجیتالی انجام میشدند. برخی از کسبوکارهای نوپا هم با استفاده از فناوریهای نوین سعی دارند خدمات را سریعتر و راحتتر به دست مشتریان برسانند.

حال، اگر بخواهیم یک تعریف واحد و مناسب برای مفهوم استارتاپ ارائه کنیم، باید بگوییم:
هر کسبوکاری که با یک ایده نو در طراحی یا ارائه خدمات کار خود را آغاز کرده و به دنبال رشد سریع و بدون الزامات دستوپا گیر گذشته بوده و نسبتا پایدار است، میتواند کسب و کار نوپا باشد. البته ممکن است همیشه کسبوکارهای نوپا پایدار نباشند و در بررسی درست یا نادرست بودن با شکست مواجه شوند، اما ذات این کسبوکارها بر پایه یادگیری و ذخیره دانش است و اگر شکست بخورند باید در تلاش باشند که از درسآموختههای شسکت قبلی پلی برای پیروزی و بهبود کسبوکار خود بسازند.
با توجه به بیان این مسئله در سطح تعریف مقدماتی سعی میکنیم وارد جزئیات بیشتر نشویم و نظرات شما کمک زیادی به تحلیل بیشتر مفهوم استارتاپ خواهد کرد.
بر مبنای آماری که از سوی مرکز کسب و کارهای نوپای سازمان فناوری اطلاعات منتشر شده است، استارتاپ های ایرانی حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، سهم 6 دهم درصدی در بازار جهانی دارند.
به گزارش کلیک؛ به نقل از مهر، روند رشد و وضعیت توسعه کسب و کارهای نوپای حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات بر مبنای شاخص هایی چون بلوغ، حوزه فعالیت و محدوده بازار آنها از سوی مرکز توسعه کسب و کارهای نوپای سازمان فناوری اطلاعات اعلام شد.
بر مبنای این گزارش که در همایش مدیران وزارت ارتباطات منتشر شد، ۴۹ درصد استارتاپ های ایرانی آماده ورود به بازار بوده و یا وارد بازار شده اند. اما تنها نیم درصد این استارتاپ ها به بلوغ رسیده اند.
در حال حاضر ۲۳.۴ درصد استارتاپ های حوزه فناوری اطلاعات به رشد و درآمد رسیده اند و ۱۱.۵ درصد استارتاپ ها نیز در حال گسترش در بازارهای جدید هستند. همچنین ۱۵.۶ درصد استارتاپ ها در حال ارائه نمونه اولیه ایده خود برای شکل گیری در بازار هستند.
در بخش فعالیت استارتاپ های فناوری اطلاعات و ارتباطات در ایران نیز ۱۷.۸ درصد استارتاپ ها در حوزه خرید و فروش و به اشتراک گذاری آنلاین کالا فعال هستند، ۱۲.۲ درصد در حوزه ارائه خدمات فنی و ۱۰.۸ درصد در حوزه مشاوره آموزشی و سرگرمی فعالیت می کنند.
بررسی ها نشان می دهد که در حوزه بانک اطلاعاتی از افراد یا کسب و کار، استارتاپ ها سهم ۷.۵ درصدی، در حوزه گردشگری سهم ۳.۸ درصدی، در حوزه حمل و نقل و تحویل کالا و لجستیک سهم ۵.۶ درصدی و در حوزه خدمات مالی و فین تک سهم ۶.۶ درصدی دارند.
در همین حال ۴.۴ درصد استارتاپ های ایرانی حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات در زمینه تبلیغات و تحقیقات و ۷.۵ درصد در زمینه اطلاع رسانی و درج آگهی فعالیت می کنند و ۳.۴ درصد حوزه فعالیت استارتاپ ها نیز به مقوله سلامت مربوط است.
در خصوص محدوده بازار فعالیت استارتاپ ها نیز بررسی ها نشان می دهد که ۱.۱ درصد استارت آپ های ایرانی دارای بازار منطقه ای و ۶ دهم درصد آنها دارای بازار جهانی هستند. در این میان ۵۱.۴ درصد استارتاپ ها در بازار کشوری و ۳۹.۵ درصد در بازار استانی سهم دارند. در همین حال ۷.۳ درصد استارتاپ ها دارای بازار محلی هستند.
بررسی از چالش های محیطی استارتاپ ها از نگاه این کسب و کارها حاکی از آن است که چالش های تامین مالی و سرمایه گذاری مخاطره پذیر، مهمترین معضل برسر راه این کسب و کارها است؛ به نحوی که ۳۲.۱ درصد این چالش ها را شامل می شود. در همین حال ۱۴.۲ درصد چالش های این بخش به کمبود مهارت و نیروی انسانی متخصص، ۱۴.۶ درصد به مسائل حقوقی و قانونی و ۱۱.۳ درصد نیز به عدم وجود همکاری های بین سازمانی مربوط می شود.
از سوی دیگر ۱۰.۴ درصد چالش کسب و کارهای نوپا در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات مربوط به شرایط نامناسب دسترسی به بازار، ۲.۳ درصد مربوط به چالش زیرساخت فنی، ۵.۲ درصد مربوط به مسائل فرهنگی و اجتماعی و ۹.۹ درصد مربوط به ضعف سیاست گذاری های دولت است.
هایپرلجر (Hyperledger) پروژهی متنباز توسعهیافته توسط بنیاد لینوکس است. این پروژه، ساختاری ماژولار برای ساخت بلاکچین دارد. ابزار حاصل از این پروژه به شرکتها امکان میدهد تا بهترین راهکار را در این سبک از پروژه برای خود توسعه دهند. شرکتهای بزرگی همچون آیبیام،اینتل، سامسونگ و جیپی مورگان تاکنون از این ابزار برای پروژههای خود استفاده کردهاند.
نکتهی قابلذکر این که همهی پروژههای بلاکچین شبیه به یکدیگر نیستند. در حال حاضر تعداد بسیار زیادی از این پروژهها همچنین ارزهای رمزنگاریشدهی ساختهشده بهکمک بلاکچین در جهان وجود دارد. در این میان، هایپرلجر نه ارز رمزنگاریشده، نه یک شرکت و نه نوعی بلاکچین است. در واقع این ابزار، یک پروژهی اشتراکی برای تعدادی از بزرگترین شرکتهای دنیای فناوری بوده است تا راهحلهای بلاکچین را برای مشکلات بزرگ جهان ارائه دهند.
همانطور که گفته شد، هایپرلجر پروژهای توسعهیافته توسط بنیاد لینوکس است که به توسعهدهندگان و شرکتها در همکاری برای انجام پروژههای بلاکچین کمک میکند. این پروژه مجموعهای از بلاکچینهای متنباز و ابزارهایی است که هر فرد میتواند با استفاده از آنها، دفتر کل (Ledger) اختصاصی خود را توسعه دهد.
ایدهی اصلی پروژه، ایجاد همکاری بین سازمانی و صرفنظر از صنعت مورداستفاده برای پروژههای بلاکچین بوده است. به بیان دیگر هایپرلجر، همکاری و ارتباط میان توسعهدهندگان بلاکچین را راحتتر میکند. درمقابل باید بدانید دفتر کل اکثر ارزهای رمزنگاریشده، قابلیت ارتباط با یکدیگر را ندارند.

هایپرلجر نیز مانند سیستمعامل لینوکس، متنباز است و به دیگران اجازه میدهد تا با استفاده از آن پروژههای خود را توسعه دهند. این قابلیت باعث شده تا گسترهی وسیعی از پروژههای مختلف توسط شرکتهای بزرگ فناوری ایجاد شوند. برخی از این پروژههای عبارتند از:
نکتهی قابلتوجه این که در ابتدای توسعهی هایپرلجر، کاربران و کارشناسان در مورد ارز اختصاصی این سیستم گمانهزنی میکردند که در نهایت، مدیر اجرایی پروژه اعلام کرد:
هیچگاه سکهای برای هایپرلجر ارائه نخواهد شد. با استفاده نکردن از ارز، ما از چالشهای سیاسی برای نگهداری و کنترل یک ارز پایدار خودداری خواهیم کرد.

معرفی هایپرلجر در دسامبر سال ۲۰۱۵ توسط بنیاد لینوکس انجام شد. در دسامبر سال ۲۰۱۶، این پروژه با همکاری ۳۰ عضو بنیانگذار راهاندازی شد. در آوریل سال ۲۰۱۷، برایان بلندر، یکی از بنیانگذاران بنیاد نرمافزاری آپاچی بهعنوان مدیر اجرایی این پروژه انتخاب شد. در سپتامبر همان سال، یک توصیف شعاری برای این ابزار معرفی شد که آن را «چتر بلاکچین تجاری» نامید. تا دسامبر سال ۲۰۱۷ تعداد اعضای شرکتی و همکاران پروژه به ۲۰۰ عضو رسید. در نهایت در ژانویهی سال جاری میلادی این پروژه به سریعترین پروژهی لینوکس در رشد و گسترش تبدیل شد. برای توسعهیHyperledger Fabric v1.0 تعداد ۱۵۹ مهندس از ۲۷ سازمان مجزا با هم همکاری کردند.
در حال حاضر بیش از ۲۴۰ سازمان از توسعهی پروژهی هایپرلجر حمایت میکنند. این رویکرد با بسیاری از بلاکچینهایی که تاکنون راهاندازی شدهاند، متفاوت است. در میان سازمانهای حامی این پروژه، نامهای بزرگی همچون فوجیتسو، هواوی و سامسونگ و همچنین نهادهای مالی مانند امریکن اکسپرس، جیپی مورگان و ولز فارگو به چشم میخورند.
بنیاد لینوکس علاوه بر عرضهی هایپرلجر، ابزارهای رایگانی را نیز در کنار آن در اختیار توسعهدهندگان قرار میدهد. برخی از این ابزارها عبارتند از:

هدف هایپرلجر، انعطافپذیری و قابلیت هماهنگ شدن با نیازهای گوناگون کسبوکارها است. درنتیجه این ابزار، یک طراحی ماژولار دارد و به همین علت قابلیت انواع استفاده توسط تیمهای مختلف را دارا میباشد. در حال حاضر پروتکلهای هماهنگی متعددی در پروژههای Hyperledger استفاده میشوند. بهعلاوه تیمها میتوانند با ترکیب شدن، بلاکچین اختصاصی خود را با استفاده از ابزارهای موجود توسعه دهند. این نوع از همکاری با شبکههای مانند بیت کوین و اتریوم متفاوت است. در آن شبکهها، تایید تمامی تغییرات توسط تمام اعضا الزامی است.
بهخاطر طراحی ماژولار این پروژه، انواع مختلفی از پروژهها در حال توسعه با آن هستند. برخی از این پروژهها عبارتند از:

هایپرلجر در حال حاضر، ۱۰ منبع کد دارد که ۲ عدد از آنها بهصورت فعال مورد استفاده قرار گرفته و ۸ مرکز دیگر فریمورکهایی برای ایجاد قابلیت ساخت بلاکچین اختصاصی هستند.
در نهایت باید به این نکته اشاره کنیم که هایپرلجر تعداد زیادی از توسعهدهندگان و اعضای اکوسیستم رمزنگاری و شبکه را بهخاطر ماهیت متنباز خود، مجذوب کرده است. این نشان میدهد که شرکتهای زیادی، آیندهی توسعه بر مبنای بلاکچین را دیده و بهدنبال واقعی کردن آن هستند. البته چالشهایی نیز در این مسیر وجود دارند. یکی از این چالشها رقابت شدید راهکارهای تجاری بلاکچین مانند R3، EOS و اتریوم است. بههرحال باید منتظر باشیم و ببینیم که آیا رویکرد متنباز میتواند بلاکچین را در اختیار همهی مردم جهان قرار دهد؟